Nieuwsbrief van de Historische Commissie Noordbarge Nummer
4 - 2009
Acte van Scheiding 1861
'Den acht en twintigsten Mei achttienhonderd een en zestig heb ik
Meester Sjuk Johannes Oosting enz., mij des middags twaalf uur bevonden
in de school te Noordbarge enz.' Achter deze beginzinnen uit een Acte
van Scheiding gaan veel vragen maar ook herkenning schuil. Voor
oud-Emmenaren is de voornaam Sjuk een begrip. Voor de oprichter van het
Noorder Dierenpark Willem Sjuk Oosting werd deze voornaam vaak als
bijnaam gebruikt. Of het die voorjaarsdag erg warm was kunnen we niet
nagaan. Het KNMI bestond in 1861 precies 7 jaar en 4 maanden. Maar het
was niet zo maar een jaar. De vervening van Zuidoost-Drenthe was in
volle gang. Noordbarge was via het Oranjekanaal op het vaarwegennet van
Nederland aangesloten. Ook bij de Markegenoten van Noord- en Zuidbarge
was het een komen en gaan van mensen van ver buiten Drenthe. We beperken
ons tot personen die in die tijd in Noordbarge woonden. Op die morgen in
mei was ook Harmannus Folkerus Gosselaar in de school. Deze domineeszoon
was net uit zijn wittebroodsweken. Op 3 april van dat jaar was hij
getrouwd met Margien Haasken.
Margien was de enige
erfgenaam van Willem Haasken en Aaltien Sikken. Hun boerderij stond aan
de Huizingsbrinkweg [zie foto met baander naar de weg]. Op de plek waar
nu de nieuwe woning van de familie Koos Salomons is gebouwd. Voorheen
stond hier de woning met kapschuur van Johannes Haasken [later Bertus
Louissen]. Het prille echtpaar was bij de ouders van Margien
ingetrokken. In verband met de in 1857 begonnen aanleg van de Verlengde
Hoogeveensche Vaart was de tijd gekomen om tot een plan van aanleg van
het westelijk deel van de veenmarke [ gezamenlijk veen van de
eigenerfden van Noord- en Zuidbarge] te komen. De initiatiefnemers, de
burgemeester van Emmen mr. Lucas Oldenhuis Tonckens en de belang-rijke
markegenoten Hendrikus Haasken en Klaas Ensink hadden hierbij Gosselaar
gevraagd om samen met hen zitting te nemen in de commissie, die het
opmaken en de uitvoering van het plan moesten voorbereiden. De op 28
augustus 1821 in Schoonebeek geboren Gosselaar woonde en werkte in
Assen. Hier had hij enige faam gekregen bij bepaalde
landinrichtingsprojecten. Maar Gosselaar had meer belangen die prille
middag in mei. Door zijn recente huwelijk was hij immers ook vervener
geworden. Het betrof de markegronden in het Barger-Wester-veen/Barger-Erfscheidenveen.
Bij deze scheiding werden aan vader en dochter Haasken een flink aantal
verspreid liggende veenplaatsen toegescheiden.
Door ruiling wist Gosselaar de veenplaatsen tussen het huidige
Barger-Erfscheidenveen en de Verlengde Hoogeveensche Vaart in
Nieuw-Amsterdam te verwerven. Door aankoop en ruiling wist hij ook nog
bijna alle veenplaatsen ten oosten van de Zijtak [tot ter hoogte van de
Zwarteweg] in eigendom te verkrijgen. Het totale veencomplex was 100
bunders groot. Omstreeks 1867 vernoemde hij de door zijn toedoen
gegraven hoofdwijk naar zijn vrouw en deze wijk droeg voortaan als naam
Marchienewijk.
Ook waren Gosselaar en
zijn schoonvader Willem Haasken betrokken bij de aankoop van het grote
Smeulveen [Klazienaveen-Noord] door W.A. Scholten uit Groningen. Van de
hiervoor ontvangen provisie lieten zij in 1875 een herenhuis in het dorp
Emmen bouwen. Zij hebben hier nooit zelf gewoond. Na verbouwing werd dit
herenhuis in 1881 in gebruik genomen als gemeentehuis. Omstreeks 1882
verhuisde het gezin Gosselaar met schoonvader Willem Haasken naar Assen.
Hun verblijf in Assen bracht hen niet veel geluk. Na het verscheiden van
Harmannus Gosselaar op 5 november 1883, kwamen zijn vrouw Margien ruim
een jaar later (8 november 1884) en zijn schoonvader Willem Haasken op
13 maart 1886 uit de tijd.
Het bewuste schooltje
stond op de brink waar nu de stoet-bakkenoven staat [zie kaartje van
1832]. In die jaren was Geert Everts hoofdonderwijzer. Hij was volgens
de Acte van Scheiding ook één van de aanwezige ingezetenen. Geert Everts
woonde in de Baxhoek. Hun boerderij stond op de plek waar in de jaren
vijftig de familie Jipping woonde. Momenteel staat op deze plek het huis
van de familie Moes. In de volgende nieuwsbrief zullen we het onderwijs
in die jaren eens bij de kop nemen. Overigens kreeg Zuidbarge eerder dan
Noordbarge een eigen school. Pas in 1870 werd het schoolgebouw [OLS III]
aan de Noordbargerstraat in gebruik genomen. Naast deze school woonde
Klaas Ensink. Stof te over om verder uit te weiden over enkele personen
die op 28 mei 1861 in de school van Noordbarge bij elkaar waren.
NB. Een kopie van de acte van scheiding is beschikbaar gesteld door
Roelof Boelens [Readshop]. Verder hebben we geput uit het boek "Bumaveen"
van Wim Visscher en de website van Historisch Emmen.
Verjaardagskalender Deze
verjaardagskalender is voor € 7,50 verkrijgbaar bij Geesje Gerrits,
Noordbarger-straat 67, 7812 AA Emmen, tel. 640263. De kalender bestaat
uit vijftien oude foto's van alle delen van Noordbarge. 'Herinneringen
aan vroegere tijden' is de ondertitel van deze fraai vormgegeven
verjaardagskalender Die belofte wordt meer dan waargemaakt. Bij elke
foto is een uitgebreide toelichting gemaakt. Zo worden we volledig
bijgepraat over 'het inhalen' (zaod-bulten/korenmijten) en de historie
van het Oranjekanaal. Het is te veel om op te noemen. Het is een
leerzame en unieke kalender. Ook uitermate geschikt als cadeau van
Sinterklaas of de Kerstman. De opbrengst komt ten goede aan het
vastleggen van de historie van Noordbarge. Bovenstaande foto van het
besneeuwde Achter het Kanaal siert de maand december op.
Tenslotte
Mocht u nog iets over Noordbarge hebben waar u geen raad mee weet of
waarover u alle kennis niet meer paraat heeft, stelt u zich dan gerust
in verbinding met ons commissielid Geesje Gerrits [0591 640263].
Margien was de enige
erfgenaam van Willem Haasken en Aaltien Sikken. Hun boerderij stond aan
de Huizingsbrinkweg [zie foto met baander naar de weg]. Op de plek waar
nu de nieuwe woning van de familie Koos Salomons is gebouwd. Voorheen
stond hier de woning met kapschuur van Johannes Haasken [later Bertus
Louissen]. Het prille echtpaar was bij de ouders van Margien
ingetrokken. In verband met de in 1857 begonnen aanleg van de Verlengde
Hoogeveensche Vaart was de tijd gekomen om tot een plan van aanleg van
het westelijk deel van de veenmarke [ gezamenlijk veen van de
eigenerfden van Noord- en Zuidbarge] te komen. De initiatiefnemers, de
burgemeester van Emmen mr. Lucas Oldenhuis Tonckens en de belang-rijke
markegenoten Hendrikus Haasken en Klaas Ensink hadden hierbij Gosselaar
gevraagd om samen met hen zitting te nemen in de commissie, die het
opmaken en de uitvoering van het plan moesten voorbereiden. De op 28
augustus 1821 in Schoonebeek geboren Gosselaar woonde en werkte in
Assen. Hier had hij enige faam gekregen bij bepaalde
landinrichtingsprojecten. Maar Gosselaar had meer belangen die prille
middag in mei. Door zijn recente huwelijk was hij immers ook vervener
geworden. Het betrof de markegronden in het Barger-Wester-veen/Barger-Erfscheidenveen.
Bij deze scheiding werden aan vader en dochter Haasken een flink aantal
verspreid liggende veenplaatsen toegescheiden. 
Ook waren Gosselaar en
zijn schoonvader Willem Haasken betrokken bij de aankoop van het grote
Smeulveen [Klazienaveen-Noord] door W.A. Scholten uit Groningen. Van de
hiervoor ontvangen provisie lieten zij in 1875 een herenhuis in het dorp
Emmen bouwen. Zij hebben hier nooit zelf gewoond. Na verbouwing werd dit
herenhuis in 1881 in gebruik genomen als gemeentehuis. Omstreeks 1882
verhuisde het gezin Gosselaar met schoonvader Willem Haasken naar Assen.
Hun verblijf in Assen bracht hen niet veel geluk. Na het verscheiden van
Harmannus Gosselaar op 5 november 1883, kwamen zijn vrouw Margien ruim
een jaar later (8 november 1884) en zijn schoonvader Willem Haasken op
13 maart 1886 uit de tijd.
Het bewuste schooltje
stond op de brink waar nu de stoet-bakkenoven staat [zie kaartje van
1832]. In die jaren was Geert Everts hoofdonderwijzer. Hij was volgens
de Acte van Scheiding ook één van de aanwezige ingezetenen. Geert Everts
woonde in de Baxhoek. Hun boerderij stond op de plek waar in de jaren
vijftig de familie Jipping woonde. Momenteel staat op deze plek het huis
van de familie Moes. In de volgende nieuwsbrief zullen we het onderwijs
in die jaren eens bij de kop nemen. Overigens kreeg Zuidbarge eerder dan
Noordbarge een eigen school. Pas in 1870 werd het schoolgebouw [OLS III]
aan de Noordbargerstraat in gebruik genomen. Naast deze school woonde
Klaas Ensink. Stof te over om verder uit te weiden over enkele personen
die op 28 mei 1861 in de school van Noordbarge bij elkaar waren.
Deze
verjaardagskalender is voor € 7,50 verkrijgbaar bij Geesje Gerrits,
Noordbarger-straat 67, 7812 AA Emmen, tel. 640263. De kalender bestaat
uit vijftien oude foto's van alle delen van Noordbarge. 'Herinneringen
aan vroegere tijden' is de ondertitel van deze fraai vormgegeven
verjaardagskalender Die belofte wordt meer dan waargemaakt. Bij elke
foto is een uitgebreide toelichting gemaakt. Zo worden we volledig
bijgepraat over 'het inhalen' (zaod-bulten/korenmijten) en de historie
van het Oranjekanaal. Het is te veel om op te noemen. Het is een
leerzame en unieke kalender. Ook uitermate geschikt als cadeau van
Sinterklaas of de Kerstman. De opbrengst komt ten goede aan het
vastleggen van de historie van Noordbarge. Bovenstaande foto van het
besneeuwde Achter het Kanaal siert de maand december op.